Dağcılık Ocakları
Dağ ve kamp mutfağının olmazsa olmazlarından birisi ocaktır. Dağcılıkta kullanılan ocaklar yüksek irtifa ve alçak irtifa ocakları olarak ikiye ayrılmakta, ayrıca yakıt tiplerine göre de sınıflama yapılabilmektedir. Alçak irtifada 0-2.000mt. bütan kartuşlu ve ispirto ocakları kullanılabilirken, 2.000-2.500mt ve sonrası için benzinli ocaklar tercih edilmelidir. Lpg, bütan ve propan ocaklar alçak irtifalarda verimli şekilde yanarken, yükseklere çıkıldıkça oksijen miktarının azalması nedeniyle yanma verimleri ciddi şekilde azalmakta hatta 3.000mt sonrası verim sıfıra kadar düşmektedir.
Dağcılıkta kullanılan ocak tiplerine geçmeden önce yakıt tiplerinin bilinmesinde fayda vardır. Bir çok yabancı web sitesinde yer alan yakıt isimlerinin Türkçe karşılıkları tam olarak bilinmediği için karışıklıklara sebep olabilmektedir. Aşağıdaki listede yakıt türleri ve Türkiye’de bilinen karşılıkları yer almaktadır.
Pure benzin = White gas, white gaz, saatçi benzini, nafta, naphta
Unleaded petrol = Kurşunsuz benzin
Gasoline = Dizel, motorin, mazot
Karosene = Gazyağı
Lampoil = Gazyağı, parafin
Methylated spirits = İspirto, alkol
Yakıtlar birbirleriyle yanma kuvvetlerine göre kıyaslanırsa, 1.000mt rakımda ispirtonun yaklaşık 80-90ml’si 14-15 dakikada 1Lt suyu kaynatırken, kurşunsuz benzinde bu süre yaklaşık 4-5dk. ve sadece 14-15ml benzin ile yapılabilir.
İspirto, İngilizcede “denatured alcohol” olarak adlandırılan yanıcı ve zehirli bir maddedir. Oda sıcaklığında (25C) sıvı olarak bulunur. Çok yanıcı bir madde olduğu için kolaylıkla alev alır. İspirto ocakları sessiz çalışması sebebiyle tercih edilmektedir. Ancak benzinli ocak tiplerine göre yanma verimleri düşüktür. İspirto ocaklarında en bilinen marka İsveç malı olan Trangia’dır. Backpacker’lar için güzel bir tercih olan Trangia ispirto ocakları karosen ve alkol ile de çalışabilir. Karmaşık olmayan basit yapısı, sessiz çalışması ve kolay kurulumu ile günlük aktiviteler için çok idealdir. Ancak yüksek irtifada, rüzgarlı havalarda, aşırı soğuk havalarda verimi çok düşmekte, kar eritme işlemi bile zahmetli bir hale dönüşebilmektedir. Trangia ispirto ocaklarının modellerine göre 1.50 – 1.75Lt kapasiteli tencereleri, 0.9Lt çaydanlığı, 22cm’lik tava ve rüzgar kalkanlarıyla beraber yaklaşık 1Kg. ağırlıkları vardır. Tragia ispirto ocaklarının bazı modellerine isteğe bağlı olarak benzinle çalışma ünitesi de monte edilebilmektedir.
Kartuşlu ocaklar genellikle bütan, propan, Lpg ile çalışan ispirto ocaklarına nazaran biraz daha karmaşık yapıya sahip ocaklardır. Bu odalar evlerde kullanılan ocaklarla aynı şekilde çalışırlar. Ancak kartuş basınçları yüksek irtifaya çıkıldıkça düştüğünden yanma verimleri ciddi şekilde azalmaktadır. Yüksek irtifalara çıkılmayacağı ve çok soğuk olmayacağı (-5C ve altı) bilinen aktivitelerde tercih edilebilir. Ucuz ve zahmetsizdir. Kartuşlar genellikle 230-500gr sıvılaştırılmış petrol gazı barındırırlar. 250gr. kartuş 1000mt. irtifada (gaz orta seviye açık olmak koşuluyla) yaklaşık 3 saat kesintisiz yanabilmektedir. Daha da yükseklere çıkıldıkça bu süre azalmakta, hava sıcaklığı düştükçe verim ciddi şekilde azalmaktadır. Kartuşlar vidalı kartuş ve düz kartuş olarak ikiye ayrılmaktadır. Kullanacağınız ocak tipine göre kartuş seçimi yapılması gerekmektedir. Vidalı kartuşlar, kartuş içinde yakıt bitmese bile sökülebilirken, düz kartuşlarda bu imkansızdır. Vidasız kartuş, ocak mekanizmasında yer alan bir iğne vasıtasıyla delinmekte ve oradan gaz tayini yapılmaktadır. O nedenle vidasız kartuşlar tamamen bitmeden sökülemezler. Sökülmesi halinde durdurulamayacak şekilde bütan çıkışı olur ve patlama riski taşır. Kartuşlu ocaklarda, kartuşun bitmesine yakın basıncı iyice azalır, bu durumda yanmaz süresini biraz daha arttırmak için kartuş ters çevrilebilir.
Kartuş ocakları için Türkiye’de temini kolay markalar Coleman, MSR, Primus, Kovea ve Nurgaz’dır.
Benzinli ocaklar, yüksek irtifa ve kış dağcılığı için en çok tercih edilen ocaklardan biridir. Bu ocaklar sadece benzinle çalışabildiği gibi multifuel özellikte olanları modellerine göre; hem bütan kartuş, white gas, benzin, gazyağı da yakabilmektedirler. Bu tip ocaklar ispirto ve bütan gazla çalışan ocaklara göre biraz daha karmaşık yapıya sahip ocaklardır. Hiçbir benzin ocağı soğuk karlı bir ortamda sadece bir çakmak çakmasıyla alev alacak kadar kolay yanmazlar. Bundan dolayı, bu ocaklarla faaliyete gitmeden önce mutlaka seti kurma, ocak yakma, gazını ayarlama, sökme çalışmaları yapılması gereklidir. Benzinli ocaklar doğrudan çakmak ya da kibrit çakmasıyla alev almazlar öncelikle basınçlandırılması, sıvı haldeki yakıtın, ısıtılması, sıvıdan gaza geçişinin sağlanması ve bu şekilde alev almasının sağlanması gerekir. Bu işleme ön-ısıtma denmektedir.
Ön ısıtma işlemine geçmeden önce ocağın tipine göre sıvı haldeki yakıtın basıncının arttırılması gerekir. Bunun için yakıt tüplerinde pompası bulunur. Pompa yardımıyla basınç arttırılır. Ön ısıtma işlemi için ocak tipine göre sıvı yakıtın geldiği borunun ısıtılması gerekmektedir. Bunun için ispirto, alkol ya da white gas kullanılabilir. Ana üniteye bir miktar (3/4 çorba kaşığı kadar) ispirto ya da white gas dökülür, ardından yakılır. Ocak ünitesindeki gaz borusunun ısınması sağlanır. Boru ısınıp da içindeki sıvı yakıt gaz formuna geçmeye başladığı zaman ön-ısıtma işlemi tamamlanmış olur. Hemen akabinde yakıt çıkışı açılarak yanmanın başlaması sağlanır. Bu işlem ocak tipine göre değişiklikler göstermektedir. Ön-ısıtma işleminin nasıl yapıldığına ilişkin ocağınızın markasına göre Youtube vb. sitelerde detaylı anlatım videolarına ulaşabilirsiniz.
Benzinli ocak olarak MSR, Primus, Edelrid markaları kendilerini kanıtlamış markalardır. Markalar ve modelleri arasında farklılıklar mevcuttur, örneğin MSR XGK, Dragonfly gürütültü çalışırlarken, Whisperlite (Internetional, Universal) modeli daha sessiz ve gazı ayarlanabilir niteliktedir. Universal modelinin farkı kartuş bütan gazla da çalışabiliyor olmasıdır. Bu markalar dışında piyasa çeşitli marka ve modellerde benzin ocakları bulmak mümkündür. Benzinli ocaklar iğneli uçlara sahip oldukları için bu bölümlerin temizlenmesi ve bakımlarının yapılması önemlidir. İs ve kurum bağlaması durumunda tıkanmalar yaşanabileceği için mutlaka temizlenmesi ve kurumdan arındırılması gerekir. Benzinli ocaklarda en temiz yakıt white gas olarak bilinen saatçi benzinidir. Saatçi benzini, nafta olarak anılır ve teknik olarak %100 light hydro treated distillate olarak belirtilir, saatçilerin saat camlarını temizleme amacıyla kullandıkları çok yanıcı bir yakıttır. Yarım litrelik cam şişelerde saat toptan malzemecilerinde satılmaktadır. Bu yakıt biraz pahalı olmasına rağmen temiz ve kurumsuz bir yakıttır. Ocağınızın uzun vadeli kullanımı için white gas önerimdir.
Erdi YILMAZ
Erdi YILMAZ ile Temel Kampçılık Eğitimi 17 Mayıs 2025 Cumartesi günü saat 13:00 - 15:00…
Erdi YILMAZ'ın Tarihin Doğayla Buluştuğu: UŞAK temalı kişisel fotoğraf sergisi, 6 - 17 Mayıs 2024…
Outin Portable Electric Espresso Coffee Maker, Outin portatif şarjlı kahve makinesi 7500mah bataryası sayesinde tek…
Dağcılık, kamp ve gece manzaralarından oluşan NFT koleksiyonuma ulaşmak için https://opensea.io/collection/camping-mountains adresini ziyaret edebilirsiniz.
Yüksek irtifa sıradışı fotoğraf çekimleri, gece fotoğrafçılığı eğitimleri, dağcılık ve kamp etkinliklerine katılım ve bilgi…
Yorumları göster
emeğinize sağlık konuyu en ince ayrıntısına kadar açıklamışsınız sevgilerimle
Ben teşekkür ederim, faydalı olabildiyse ne mutlu. İyi kamplar dilerim.
Erdi Bey şu tip ocaklar https://www.tekzen.com.tr/primus-express-spider-ii-ocak-054prm00000328485000-2292138 hakkında bilginiz var mı 3000 ve üzeri kamplarda ısı verimi nasıldır, normal propan ocaklarından farkı var mıdır merak ediyorum, benzinli ocaklar çadırın içinde yakmak için tehlikeli görünüyor,
Linkini gönderdiğiniz ocak bütan-propan karışımı kartuşlarla çalışıyor, yükseklerde ve aşırı soğuklarda verimi ciddi derecede azalıyor. 3000mt. üzerinde yanmasına yanar, hatta su bile rahat kaynatır ama çok fazla bütan harcamanız gerekecektir. Benzinli ocaklar ön-ısıtma gerektirdiği için maalesef çadır içinde yakmak için ciddi tehlike oluşturuyor, ama üç bin ve üzerinde yanma verimleri çok çok iyidir.
Merhaba'lar, Bende Bir Ocak Var Nasıl Yakacağımı Ve Yakıt Ne Kullanacağımı Bilemedim, Bat NR 45/2 Benzinli Diye Geçiyor Ama Benzin'i İsıtmak Beni Korkutuyor Açıkçası, Bu Konuda Yardımcı Olur İseniz Sevinirim Teşekkürler
Merhaba Nedim, söylediğin ocak benzinle çalıştığı için ön-ısıtma işlemi yapman gerekiyor. Bunun için ocağın gaz çıkış ünitesinin olduğu hazneye alkol, ispirto ya da white gas vb. yakıtla hazneyi iyice ısıtıp ondan sonra benzin vanasını açman gerekiyor. Korkmanıza gerek yok, şu videoda uygulamalı yakma işlemini izleyebilirsin: https://www.youtube.com/watch?v=gM_EVHyi5YU
Erdi Bey Teşekkür Ederim Sağolun......!
İyi günler dilerim Benzinli oçaklar aynı zamanda mazot ile çalışabilirmi çakışması durumda ne gibi bir durum olur
Benzinli ocaklarda dizel (mazot) kullanılabilir. Ön ısıtma yapınca yanacaktır. Ancak, dizel kirli bir yakıt olduğu için ağır bir koku olacaktır, hatta bu koku yemeğinize kadar sinebilir, ocağın siyah kurum bağlamasına neden olur, ocağınızın ömrünü azaltır ve tıkanmalara neden olur. O nedenle mazot kullanmanızı tavsiye etmiyorum, Mümkün olduğunca temiz sıvı yakıt kullanmanız ocağınızın ömrünü uzatacaktır. Acil durumlarda tabi ki kullanılabilir.
merhaba edelrid hexon multifuel ocak kullanıyorum 3 yıl oldu. white gas bulmadığım için benzin kullandım. ön ısıtma içinde uğraşmadım ve düzenli bakım yaptım. son günlerde etil alkolü yakıt olarak kullanmak aklıma geldi. denedinizmi?
merhaba
alkol denedinizmi?
Alkol ve ispirtoyu Trangia türü ocaklarda denedim, sessiz ve iyi yanıyor. Ama taşıması zahmetli. Dikkat ve özen gerektiriyor. White gas'a göre aşırı extreme koşullara dayanıklı değil.
Düşük irtifada yakmak için Kartuş Ocakları açısından Nurgaz ve MSR modelleri arasında anlamlı bir fark var mı? Fiyat olarak bayağı fark var ama kalite ve kullanış açısından bu fiyata değer bir fark var mıdır?
Yanma gücü (watt) bakımından Nurgaz ve MSR arasında mutlaka fark vardır tabi. Ancak alçak irtifalarda (deniz kenarı gibi) herhangi bir sıkıntı teşkil edecek bir durum değil. Kalite olarak fark var. Nurgaz ocaklar Çin menşeili ürünler, Malzeme kalitesi bakımından çok üst düzey değil. MSR, Primus vb. malzeme kalitesi konusunda kendini kanıtlamış bir markalar. Ama dediğim gibi alçak irtifalar için çok önemli bir durum değil. Bütçenize hangisi uygun geliyorsa onu tercih edebilirsiniz.
Merhabalar; bütün aramalarıma rağmen white gas, saatçi benzini denen yakıtı bulamadım. Sizin önereceğiniz bir yer var mıdır? Veya alternatif olarak kurşunsuz benzinden daha az kirletici başka bir yakıt önerisi var mıdır? Eminim MSR whisperlite vs ocakları Türkiyede kullanan bir çok kişi vardır, tüm bu insanlar yakıt olarak ne kullanıyor.?
Ankara Ulus'ta saat toptancıları vardır, onlardan 500ml şişelerde ya da 3kg büyük bidonlarda temin edebilirsiniz.
MSR 2,5 L ocak aldım içinden kartuş çıkmadı, başka marka nurgaz gibi kartuşlar kullanılabilirmi.
MSR ocaklar genellikle kartuşsuz satılıyor. Vidasız bütan kartuşlar yasaklandı. Vidalı bütan kartuşu olarak Türkiye'de Nurgaz, Orgaz ve Evolite bulabilirsiniz. Vidalı kartuşların tamamı ocağınıza uyar ancak Nurgaz kartuşların vida adımları milimetrik olarak daha fazla ve maalesef bu durum da ocağınızın gaz giriş vanasının ağzını bozabiliyor. Bu olumsuz durumdan dolayı Evolite kartuş kullanmanızı öneririm.
erdi bey merhaba.bu saatçi benzini her saat toptancısındaki markalar saatçi benzinidir demi.onlar genelde çok yanıcı benzin jet benzini diye tabir ediyorlar.teşekkürler.
Evet doğrudur, saatçi benzini (white gas) saatçiler tarafından "jet yakıtı" ya da "jet benzini" olarak da bilinir. Ama gerçek uçaklarda kullanılan jet yakıtlarından farklıdır, kat kat daha yanıcıdır. Alkol gibi çok hızlı parlar ve kolaylıkla alev alır.
tesakkür ederim erdi bey.
Verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederim Erdi bey